تبلیغات
شهر قرآنی

شهر قرآنی
تدبر در قرآن
ذكر امروز
همراه با كلام وحی

بِسمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ
این سوره در میان سوره هاى قرآن درخشش فوق العادهاى دارد كه از مزایاى زیر سرچشمه مى گیرد :
1- آهنگ این سوره
این سوره اساسا با سوره هاى دیگر قرآن از نظر لحن و آهنگ فرق روشنى دارد به خاطر اینكه سوره هاى دیگر همه بعنوان سخن خدا است ، اما این سوره از زبان بندگان است ، و به تعبیر دیگر در این سوره خداوند طرز مناجات و سخن گفتن با او را به بندگانش آموخته است .
آغاز این سوره با حمد و ستایش پروردگار شروع مى شود .
و با ابراز ایمان به مبدء و معاد (خداشناسى و ایمان به رستاخیز) ادامه مى یابد، و با تقاضاها و نیازهاى بندگان پایان مى گیرد .
انسان آگاه و بیدار دل ، هنگامى كه این سوره را مى خواند، احساس مى كند كه بر بال و پر فرشتگان قرار گرفته و به آسمان صعود مى كند و در عالم روحانیت و معنویت لحظه به لحظه به خدا نزدیكتر مى شود .
این نكته بسیار جالب است كه اسلام بر خلاف بسیارى از مذاهب ساختگى یا تحریف شده كه میان خدا و  خلق واسطه ها قائل مى شوند به مردم دستور مى دهد كه بدون هیچ واسطه با خدایشان ارتباط برقرار كنند !.
این سوره تبلورى است از همین ارتباط نزدیك و بى واسطه خدا با انسان ، و مخلوق با خالق ، در اینجا تنها او را مى بیند، با او سخن مى گوید، پیام او را با گوش جان مى شنود، حتى هیچ پیامبر مرسل و فرشته مقربى در این میان واسطه
 

نیست و عجب اینكه این پیوند و ارتباط مستقیم خلق با خالق آغازگر قرآن مجید است .
2- سوره حمد، اساس قرآن است
در حدیثى از پیامبر اكرم (صلى اللّه علیه و آله و سلم ) مى خوانیم كه الحمد ام القرآن و این به هنگامى بود كه جابر بن عبدالله انصارى خدمت پیامبر (صلى اللّه علیه و آله و سلم ) رسید، پیامبر (صلى اللّه علیه و آله و سلم ) به او فرمود :
الا اعلمك افضل سورة انزلها الله فى كتابه ؟ قال فقال له جابر بلى بابى انت و امى یا رسول الله ! علمنیها، فعلمه الحمد، ام الكتاب
آیا برترین سوره اى را كه خدا در كتابش نازل كرده به تو تعلیم كنم ، جابر عرض كرد آرى پدر و مادرم به فدایت باد، به من تعلیم كن ، پیامبر (صلى اللّه علیه و آله و سلم ) سوره حمد كه ام الكتاب است به او آموخت سپس اضافه فرمود این سوره شفاى هر دردى است مگر مرگ
و نیز از پیامبر (صلى اللّه علیه و آله و سلم ) نقل شده كه فرمود : و الذى نفسى بیده ما انزل الله فى التوراة ، و لا فى الزبور، و لا فى القرآن مثلهاهى ام الكتاب قسم به كسى كه جان من به دست او است خداوند نه در تورات و نه در انجیل و نه در زبور، و نه حتى در قرآن ، مثل این سوره را نازل نكرده است ، و این ام الكتاب است
دلیل این سخن با تاءمل در محتواى این سوره روشن مى شود، چرا كه این سوره در حقیقت فهرستى است از مجموع محتواى قرآن ، بخشى از آن توحید و شناخت صفات خدا است ، بخشى در زمینه معاد و رستاخیز سخن مى گوید و بخشى از هدایت و ضلالت كه خط فاصل مؤ منان و كافران است سخن مى گوید، و نیز در آن اشارهاى است به حاكمیت مطلق پروردگار و مقام ربوبیت و نعمتهاى

بى پایانش كه به دو بخش عمومى و خصوصى (بخش رحمانیت و رحیمیت ) تقسیم مى گردد، و همچنین اشاره به مساءله عبادت و بندگى و اختصاص آن به ذات پاك او شده است .
در حقیقت هم بیانگر توحید ذات است ، هم توحید صفات ، هم توحید افعال ، و هم توحید عبادت .
و به تعبیر دیگر این سوره مراحل سه گانه ایمان : اعتقاد به قلب ، اقرار به زبان ، و عمل به اركان را در بر دارد، و مى دانیم ام به معنى اساس و ریشه است .
شاید به همین دلیل است كه ابن عباس مفسر معروف اسلامى مى گوید : ان لكل شى ء اساسا... و اساس القرآن الفاتحة
هر چیزى اساس و شالوده اى دارد... و اساس وزیر بناى قرآن ، سوره حمد است روى همین جهات است كه در فضیلت این سوره از پیامبر (صلى اللّه علیه و آله و سلم ) نقل شد : ایما مسلم قراء فاتحة الكتاب اعطى من الاجر كانما قراء ثلثى القرآن ، واعطى من الاجر كانما تصدق على كل مؤ من و مؤ منه هر مسلمانى سوره حمد را بخواند پاداش او به اندازه كسى است كه دو سوم قرآن را خوانده است (و طبق نقل دیگرى پاداش كسى است كه تمام قرآن را خوانده باشد) و گوئى به هر فردى از مردان و زنان مؤ من هدیه اى فرستاده است
تعبیر به دو سوم قرآن شاید به خاطر آنست كه بخشى از قرآن توجه به خدا است و بخشى توجه به رستاخیز و بخش دیگرى احكام و دستورات است كه بخش اول و دوم در سوره حمد آمده ، و تعبیر به تمام قرآن به خاطر آن است كه همه قرآن را از یك نظر در ایمان و عمل مى توان خلاصه كرد كه این هر دو در سوره
حمد جمع است .

3- سوره حمد افتخار بزرگ پیامبر (صلى اللّه علیه و آله و سلم )
جالب اینكه در آیات قرآن سوره حمد به عنوان یك موهبت بزرگ به پیامبر (صلى اللّه علیه و آله و سلم ( معرفى شد، و در برابر كل قرآن قرار گرفته است ، آنجا كه مى فرماید : و لقد آتیناك سبعا من المثانى و القرآن العظیم ما به تو سوره حمد كه هفت آیه است و دو بار نازل شده دادیم همچنین قرآن بزرگ بخشیدیم سوره حجر آیه 87
قرآن با تمام عظمتش در اینجا در برابر سوره حمد قرار گرفته است ، نزول دوباره آن نیز به خاطر اهمیت فوق العاده آن است .
همین مضمون در حدیثى از امیر مؤ منان على (علیه السلام ) از پیامبر (صلى اللّه علیه و آله و سلم ) نقل شده است كه فرمود : ان الله تعالى افرد الامتنان على بفاتحة الكتاب و جعلها بازاء القرآن العظیم و ان فاتحة الكتاب اشرف ما فى كنوز العرش خداوند بزرگ به خاطر دادن سوره حمد بالخصوص بر من منت نهاده و آنرا در برابر قرآن عظیم قرار داده ، و سوره حمد باارزشترین ذخائر گنجهاى عرش خدا است !.
4- تاكید بر تلاوت این سوره
با توجه به بحثهاى فوق كه تنها بیان گوشهاى از فضیلت سوره حمد بود روشن كه چرا در احادیث اسلامى در منابع شیعه و سنى اینهمه تاءكید بر تلاوت آن شده است ، تلاوت آن به انسان ، روح و ایمان مى بخشد، او را به خدا نزدیك مى كند، صفاى دل و روحانیت مى آفریند، اراده انسان را نیرومند و تلاش او را در راه خدا و خلق افزون مى سازد، و میان او و گناه و انحراف فاصله مى افكند .
به همین دلیل در حدیثى از امام صادق (علیه السلام ) مى خوانیم رن ابلیس اربع رنات اولهن یوم لعن ، و حین اهبط الى الارض ، و حین بعث محمد (صلى اللّه علیه و آله و سلم ) على حین فترة من الرسل ، و حین انزلت ام الكتاب شیطان چهار بار فریاد كشید و ناله سر داد نخستین بار روزى بود كه از درگاه خدا رانده شد سپس هنگامى بود كه از بهشت به زمین تنزل یافت ، سومین بار هنگام بعثت محمد (صلى اللّه علیه و آله و سلم ) بعد از فترت پیامبران بود، و آخرین بار زمانى بود كه سوره حمد نازل شد

منبع: کتاب تفسیر نمونه




طبقه بندی: تفسیر وحی،
[ جمعه 15 خرداد 1394 ] [ 01:50 ب.ظ ]
دانشنامه قرآنی
آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
بازدید این ماه : نفر
حمایت می كنیم